AI-geletterdheid en certificering in het onderwijs.
Generatieve AI is in het Nederlandse onderwijs sneller doorgedrongen dan welk eerder digitaal hulpmiddel ook. CBS rapporteerde dat in 2024 ongeveer 34% van hbo- en wo-opgeleiden generatieve AI gebruikte; bij hoogopgeleiden tot 25 jaar liep dat op tot 61%. De vraag is niet meer of, maar hoe te certificeren wie er met AI werkt.
Wat er speelt
Wat er speelt in het onderwijs.
Erasmus Universiteit Rotterdam ontwikkelde Erudite, een veilige generatieve AI-omgeving. SURF en Npuls werken aan het platform EduGenAI en publiceerden een DPIA op Microsoft 365 Copilot met restende privacyrisico’s. NOLAI (Nationaal Onderwijslab AI, Radboud Universiteit, €80 miljoen via het Nationaal Groeifonds) is het eerste publiek gefinancierde living lab voor PO en VO. In het basisonderwijs gebruiken duizenden scholen het adaptieve leerplatform Snappet.
Waarom AI-geletterdheid juist hier telt
Hoog-risico in bijlage III en een verbod op emotieherkenning.
De AI-verordening kwalificeert in bijlage III, punt 3 vier onderwijstoepassingen als hoog-risico: AI voor toelating, voor evaluatie van leerresultaten, voor het bepalen van passend onderwijsniveau, en voor detectie van verboden gedrag tijdens toetsen (online proctoring). Emotieherkenning bij leerlingen is verboden onder artikel 5. Daarnaast gelden de AVG (met bijzondere bescherming voor kinderen onder de 16), de OCW-sectorwetgeving en het Normenkader IBP. Kennisnet wijst erop dat AI-detectie van AI-fraude niet betrouwbaar werkt en pleit voor herontwerp van toetsing.
De vier SAIG-niveaus voor het onderwijs
Vier niveaus, één schema.
Voor onderwijsondersteunend personeel en docenten die incidenteel met AI in aanraking komen.
Voor docenten PO en VO die generatieve AI in de dagelijkse lespraktijk inzetten.
Voor docenten MBO/HBO/WO, examenfunctionarissen, onderwijskundigen en onderzoekers die AI in toetsing, beoordeling of onderzoek gebruiken.
Voor schoolleiders, bestuurders, CvB-leden, ICT-coördinatoren, beleidsmedewerkers en FG’s met verantwoordelijkheid voor AI-beleid en hoog-risicotoepassingen.
Welk niveau past bij welke rol?
Rol en aanbevolen niveau.
| Rol | AI-contact | Aanbevolen niveau |
|---|---|---|
| Onderwijsassistent, conciërge, ICT-balie | zijdelings | Awareness Badge |
| Leraar PO, docent VO | dagelijks AI in lesvoorbereiding | Basis |
| Docent MBO/HBO/WO, lerarenopleider | AI in toetsing en beoordeling | Practitioner |
| Onderzoeker, promovendus, postdoc | AI in onderzoeksproces | Practitioner |
| Examensecretaris, toetsdeskundige, studieadviseur | toetsintegriteit, advisering | Practitioner |
| Schoolleider, CvB, ICT-coördinator, FG | governance en hoog-risico-AI | Advanced |
Voor organisaties en voor professionals
Eén norm, twee sporen.
Voor onderwijsbesturen biedt SAIG een uniform kader om aantoonbaarheid van AI-geletterdheid te organiseren over PO, VO, MBO en HO heen, en om beleidsverantwoordelijken op niveau te brengen voor bijlage III-toepassingen. Voor individuele docenten en onderzoekers is een SAIG-certificaat een onafhankelijk, draagbaar bewijs dat het verschil markeert tussen “een training gevolgd” en “competentie getoetst”.
Veelgestelde vragen
Veelgestelde vragen over AI in het onderwijs.
Is SAIG verplicht voor docenten?
Nee. Artikel 4 verplicht een toereikend niveau van AI-geletterdheid; certificering is één manier om dat aantoonbaar te maken.
Welk niveau past bij een examensecretaris?
Practitioner, omdat AI in toetsing snel raakt aan hoog-risicocategorieën uit bijlage III.
Mag een school AI gebruiken om fraude te detecteren?
Online proctoring en fraudedetectie tijdens toetsen vallen onder bijlage III hoog-risico; vanaf 2 augustus 2026 gelden aanvullende eisen voor risicobeheer, transparantie en menselijk toezicht.
Is emotieherkenning toegestaan?
Nee, niet bij leerlingen. Onder artikel 5 van de AI-verordening is dit verboden in onderwijscontext.
Hoe verhoudt SAIG zich tot Kennisnet, SURF en Npuls?
Die leveren handreikingen en platforms; SAIG legt de norm vast en certificeert personen. Het zijn complementaire rollen.
Hoe lang is het certificaat geldig?
Basis, Practitioner en Advanced 24 maanden; Awareness Badge 12 tot 24 maanden.
Volgende stap
Plan een oriëntatiegesprek.
Wij bespreken wat artikel 4 specifiek voor uw organisatie in het onderwijs betekent en welke SAIG-route past bij uw rollen en risicoprofiel.
Bronnen: CBS persbericht (augustus 2024); Universiteit Utrecht enquête generatieve AI; Kennisnet handreiking toetsing en generatieve AI; SURF DPIA EduGenAI 2024; AP-onderzoek leerlingvolgsystemen; EUR-Lex Verordening (EU) 2024/1689.